Masz certyfikat FSC lub PEFC? Sprawdź, czy to wystarczy do spełnienia wymagań EUDR

„Mamy certyfikat FSC od lat, przechodzimy audyty bez problemu – to chyba znaczy, że EUDR nas nie dotyczy?” To pytanie słyszymy od firm z branży drzewnej i meblarskiej niemal na każdym spotkaniu wstępnym. Odpowiedź jest krótsza, niż by się chciało: certyfikat FSC ani PEFC nie zwalnia z obowiązków EUDR – ale też nie oznacza, że trzeba budować system należytej staranności od zera. Prawda leży pośrodku, a zrozumienie, gdzie dokładnie przebiega granica, pozwala realnie ograniczyć nakład pracy przy wdrożeniu.

W tym artykule wyjaśniamy, co certyfikaty leśne faktycznie potwierdzają, czego nie zastępują w kontekście EUDR, dlaczego geolokalizacja działek jest wymogiem dodatkowym niezależnym od certyfikacji oraz jak w praktyce uzupełnić dokumentację FSC/PEFC, żeby spełnić wymogi rozporządzenia bez dublowania pracy.

Co certyfikat FSC lub PEFC faktycznie potwierdza

Certyfikacja łańcucha dostaw FSC (Forest Stewardship Council) i PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) to systemy weryfikujące zrównoważone zarządzanie lasami i identyfikowalność drewna na kolejnych etapach przetwarzania. W praktyce certyfikat potwierdza m.in.:

• że drewno pochodzi z lasu zarządzanego zgodnie z określonymi standardami środowiskowymi i społecznymi,
• ciągłość łańcucha dostaw (chain of custody) między kolejnymi ogniwami – od pozyskania po produkt finalny,
• legalność pozyskania surowca,
• w wielu przypadkach – również elementy oceny ryzyka związanego z pochodzeniem drewna.

To dokładnie te obszary, w których certyfikacja rzeczywiście ułatwia wypełnienie części obowiązków EUDR, zwłaszcza etapu oceny ryzyka opisanego w art. 10 rozporządzenia. Cel EUDR – ograniczenie wylesiania i degradacji lasów – jest zresztą zbieżny z misją obu organizacji, które od miesięcy przygotowują własne narzędzia wspierające posiadaczy certyfikatów.

Czego certyfikat FSC/PEFC NIE zastępuje w EUDR

Tu zaczyna się najważniejsza część, o której firmy certyfikowane często się przekonują dopiero podczas wdrożenia. EUDR wymaga trzech elementów, których żaden standard certyfikacji leśnej – nawet najbardziej rygorystyczny – nie dostarcza automatycznie:

1. Geolokalizacji konkretnej działki produkcyjnej. Certyfikat FSC/PEFC potwierdza pochodzenie z lasu zarządzanego zgodnie ze standardem, ale nie zawiera z automatu współrzędnych GPS każdej działki, z której pozyskano konkretną partię surowca trafiającą do konkretnego produktu. EUDR wymaga dokładnie tego – dla działek do 4 ha co najmniej jednego punktu GPS, dla działek powyżej 4 ha poligonu opisującego ich obrys. To dane na poziomie partii dostawy, nie na poziomie ogólnego obszaru certyfikowanego gospodarstwa leśnego.
2. Formalnego oświadczenia o braku wylesiania po 31 grudnia 2020 r. EUDR wprowadza sztywną datę graniczną – certyfikaty leśne nie zawsze operują dokładnie tą samą cezurą czasową ani nie zawsze wprost odnoszą się do tego konkretnego kryterium w formie wymaganej przez rozporządzenie.
3. Złożenia oświadczenia DDS w systemie TRACES. Nawet firma w pełni zgodna ze standardem FSC/PEFC i dysponująca kompletną dokumentacją musi złożyć elektroniczne oświadczenie o należytej staranności w unijnym systemie informacyjnym przed wprowadzeniem towaru na rynek. To krok czysto proceduralny, którego żaden certyfikat nie wykonuje za firmę – i, jak pokazuje nasze doświadczenie z wdrożeń, sam proces rejestracji bywa źródłem błędów niezależnie od tego, jak solidna jest dokumentacja certyfikacyjna firmy.

Innymi słowy: certyfikat jest mocnym dowodem na etapie oceny ryzyka, ale sam w sobie nie jest substytutem systemu należytej staranności wymaganego przez EUDR. Ostateczna decyzja o zgodności produktu z rozporządzeniem należy zresztą do właściwych organów krajowych, a nie do jednostki certyfikującej.

PEFC ST 2002-1:2024 – gdy certyfikacja idzie o krok dalej

Warto wiedzieć, że PEFC opracował dedykowany moduł normy PEFC ST 2002-1:2024, dotyczący wdrożenia systemu należytej staranności zgodnego z EUDR. Posiadacze certyfikatu łańcucha dostaw PEFC, którzy wdrożą ten moduł, mogą wykorzystywać oświadczenie PEFC-EUDR jako dowód, że dochowali należytej staranności i wykazali brak lub znikome ryzyko niezgodności z rozporządzeniem. Jednostki certyfikujące notyfikowane przez PEFC przeprowadzają w tym zakresie odrębne audyty zgodności – ale nawet w tym scenariuszu finalna ocena zgodności produktu z EUDR pozostaje w gestii wyznaczonych organów europejskich, a nie samej jednostki certyfikującej

FSC idzie podobną drogą, udostępniając posiadaczom certyfikatu narzędzia i dane wspierające ocenę ryzyka wylesiania oraz weryfikację pochodzenia z legalnych źródeł – ale tu również mowa o wsparciu procesu, a nie o automatycznym „zaliczeniu” wymogów EUDR.

Jak uzupełnić dokumentację FSC/PEFC o wymagania EUDR – lista działań

Jeśli Twoja firma ma już wdrożony certyfikat łańcucha dostaw, poniższe kroki pozwolą zbudować na nim, a nie od zera, kompletną dokumentację EUDR:

1. Zmapuj dostawców i działki produkcyjne, dla których obecnie masz certyfikat, i sprawdź, czy dysponujesz (lub możesz uzyskać) dokładną geolokalizacją każdej z nich – nie tylko ogólnym obszarem gospodarki leśnej.
2. Sprawdź, czy Twoja jednostka certyfikująca oferuje moduł EUDR (np. PEFC ST 2002-1:2024 lub analogiczne narzędzia FSC) – wdrożenie takiego modułu może realnie skrócić proces budowy systemu należytej staranności.
3. Uzupełnij umowy z dostawcami o klauzule EUDR – obowiązek przekazywania współrzędnych GPS działek, aktualizacji danych przy zmianie miejsca pozyskania oraz formalnego oświadczenia o braku wylesiania po 31 grudnia 2020 r.
4. Zbuduj wewnętrzną procedurę oceny ryzyka, która wykorzystuje dane certyfikacyjne jako jedno ze źródeł, ale uzupełnia je o klasyfikację ryzyka kraju/regionu pochodzenia publikowaną przez Komisję Europejską.
5. Zarejestruj firmę w systemie TRACES NT i przygotuj się do składania oświadczeń DDS – certyfikacja nie zwalnia z tego kroku administracyjnego.
6. Przechowuj dokumentację przez wymagane 5 lat, łącząc dowody certyfikacyjne z danymi geolokalizacyjnymi i kopiami złożonych oświadczeń DDS – w razie kontroli organy będą oczekiwać spójnego zestawu dokumentów, a nie samego certyfikatu.

Kiedy certyfikat realnie upraszcza compliance, a kiedy nie

Certyfikat pomaga najbardziej, gdy:

• łańcuch dostaw jest już dobrze udokumentowany i identyfikowalny na poziomie działki,
• jednostka certyfikująca wdrożyła dedykowany moduł EUDR (jak PEFC ST 2002-1:2024),
• firma współpracuje ze stałymi dostawcami z krajów niskiego lub standardowego ryzyka, gdzie dane certyfikacyjne są aktualne i kompletne.

Certyfikat nie wystarczy i trzeba włożyć dodatkową pracę, gdy:

• łańcuch dostaw obejmuje wielu drobnych, zmieniających się dostawców – sytuacja typowa np. przy imporcie kakao, kawy i oleju palmowego, gdzie certyfikacja RSPO czy Rainforest Alliance napotyka podobne ograniczenia jak FSC/PEFC w branży drzewnej,
• certyfikat obejmuje ogólny obszar gospodarki leśnej, a nie konkretne, zidentyfikowane geolokalizacyjnie działki dla poszczególnych partii towaru,
• towar pochodzi z regionu sklasyfikowanego jako standardowe lub wysokie ryzyko wylesiania – tu niezależnie od certyfikacji konieczna jest pogłębiona ocena ryzyka i dodatkowa dokumentacja.

Najczęstsze pytania

Czy sam certyfikat FSC zwalnia firmę z rejestracji w systemie TRACES?
Nie. Rejestracja w TRACES i złożenie oświadczenia DDS to odrębny, obowiązkowy krok proceduralny wymagany przez EUDR niezależnie od posiadanej certyfikacji.

Czy muszę mieć geolokalizację każdej działki, nawet jeśli mam certyfikat FSC dla całego obszaru leśnego?
Tak – EUDR wymaga geolokalizacji na poziomie konkretnej działki, z której pochodzi dana partia surowca trafiająca do produktu wprowadzanego na rynek, niezależnie od zakresu certyfikacji.

Czy warto wdrażać PEFC ST 2002-1:2024, jeśli firma już ma certyfikat PEFC?
W wielu przypadkach tak – moduł ten pozwala wykorzystać istniejący system certyfikacji jako podstawę systemu należytej staranności EUDR, co może skrócić czas wdrożenia i ograniczyć dublowanie dokumentacji. Ostateczna decyzja powinna uwzględniać strukturę Twojego łańcucha dostaw i kraje pochodzenia surowca.

Sprawdźmy razem, gdzie kończy się Twój certyfikat, a zaczyna obowiązek EUDR

Pomagamy firmom posiadającym certyfikaty FSC i PEFC zidentyfikować dokładnie te elementy dokumentacji, których brakuje do pełnej zgodności z EUDR – bez budowania systemu należytej staranności od zera i bez dublowania już wykonanej pracy audytowej. Skontaktuj się z nami, żeby sprawdzić, jak wygląda to w Twoim przypadku.