EUDR a branża spożywcza – kakao, kawa i olej palmowy pod lupą nowych przepisów

Czekolada, praliny, kawa mielona, margaryna, chipsy, batony energetyczne, a nawet niektóre suplementy diety – to tylko część produktów spożywczych, które od 30 grudnia 2026 r. (a dla mikro i małych firm od 30 czerwca 2027 r.) będą musiały mieć udokumentowane, „czyste” pochodzenie surowców. Rozporządzenie EUDR (UE 2023/1115) nie jest już wyłącznie tematem branży drzewnej czy meblarskiej – to jedno z najbardziej dotkliwych wyzwań compliance, przed jakim stanie w najbliższych miesiącach cała branża FMCG i przetwórstwo spożywcze.

W tym artykule odpowiadamy na pytania, które najczęściej słyszymy od importerów i producentów żywności: jakie kody CN są objęte przepisami, jakie konkretnie obowiązki spoczywają na Twojej firmie, jak zweryfikować dostawcę z Wybrzeża Kości Słoniowej czy Indonezji oraz co zrobić z kontraktami, które podpisano jeszcze przed wejściem regulacji w życie.

Które surowce spożywcze obejmuje EUDR?

Rozporządzenie wskazuje siedem grup towarów „odnośnych” – dla branży spożywczej kluczowe są trzy z nich:

Kakao – ziarna kakao, łuski kakaowe, pasta kakaowa, masło i tłuszcz kakaowy, proszek kakaowy, czekolada oraz inne przetwory spożywcze zawierające kakao.

Kawa – kawa palona i niepalona, bezkofeinowa, łupinki i łuski kawy oraz substytuty kawy zawierające kawę w dowolnej proporcji.

Olej palmowy – orzechy i jądra palmowe, olej palmowy, makuchy i pozostałości poekstrakcyjne, a także pochodne stosowane w przetwórstwie spożywczym, np. gliceryna czy kwasy tłuszczowe.

Do tego dochodzi soja (śruta sojowa, olej sojowy, lecytyna) – surowiec, o którym łatwo zapomnieć, a który trafia do bardzo wielu wyrobów piekarniczych, cukierniczych i pasz.

Jak sprawdzić, czy Twój produkt jest objęty przepisami

Sam fakt, że produkt zawiera kakao czy olej palmowy, nie oznacza automatycznie objęcia EUDR – decyduje kod CN wskazany w załączniku I do rozporządzenia. Jeśli kodu produktu nie ma w załączniku, obowiązek formalnie nie powstaje, nawet jeśli surowiec fizycznie jest w składzie. Dlatego pierwszym krokiem powinna być rzetelna klasyfikacja taryfowa całego portfela produktowego, a nie ocena „na oko” na podstawie listy składników.

Warto też pamiętać, że lista kodów CN objętych EUDR nie jest zamknięta na stałe – po nowelizacji z grudnia 2025 r. (rozporządzenie 2025/2650) Komisja Europejska może modyfikować załącznik I w drodze aktu delegowanego, bez pełnej procedury legislacyjnej. Trwają już prace nad objęciem regulacją m.in. kawy rozpuszczalnej, co dotychczas było luką wynikającą z błędu w klasyfikacji celnej. Firmy z branży spożywczej powinny więc monitorować zmiany w załączniku co najmniej raz na kwartał.

Konkretne obowiązki importerów żywności

Dla podmiotu wprowadzającego po raz pierwszy produkt spożywczy z kakao, kawy lub oleju palmowego na rynek unijny, EUDR oznacza w praktyce trzy grupy obowiązków.

1. Zebranie informacji o produkcie i pochodzeniu. Zgodnie z art. 9 rozporządzenia, dla każdej partii towaru trzeba zgromadzić m.in.: opis produktu (nazwa handlowa i pełna nazwa surowca), ilość wyrażoną jako masa netto w kg, kraj produkcji, a przede wszystkim geolokalizację działek, na których uprawiano lub zbierano surowiec – współrzędne GPS dla działek do 4 ha, poligon (obrys) dla działek większych. To wymóg, który w praktyce najbardziej boli branżę spożywczą, bo łańcuchy dostaw kakao czy kawy bywają rozdrobnione i wieloetapowe (drobni rolnicy → skupujący pośrednik → eksporter → trader → przetwórca).
2. Ocena ryzyka. Trzeba ustalić, czy istnieje ryzyko, że surowiec pochodzi z terenu wylesionego po 31 grudnia 2020 r. Ocena uwzględnia m.in. klasyfikację ryzyka danego kraju (Komisja dzieli państwa na niskiego, standardowego i wysokiego ryzyka), historię zgodności dostawcy, złożoność łańcucha dostaw oraz dostępność wiarygodnej dokumentacji.
3. Ograniczanie ryzyka i złożenie oświadczenia DDS. Jeśli ryzyko oceniono jako wyższe niż znikome, trzeba je obniżyć – np. przez dodatkowy audyt dostawcy albo niezależną weryfikację danych – zanim towar trafi na rynek. Dopiero po tym etapie można złożyć oświadczenie o należytej staranności (Due Diligence Statement) w systemie TRACES.

W Polsce organem właściwym dla kakao, kawy, oleju palmowego i soi jest Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). To IJHARS będzie prowadzić kontrole i egzekwować sankcje wobec firm spożywczych, które nie dopełnią obowiązków.

Numer referencyjny DDS musi towarzyszyć towarowi już na etapie zgłoszenia celnego – o tym, jak EUDR zmienia procedury odprawy i obrót towarowy, piszemy szerzej w artykule EUDR a logistyka i cło – co się zmienia w obrocie towarów? 

Jak weryfikować dostawców z krajów wysokiego ryzyka

Większość surowca kakaowego trafia do Europy z Wybrzeża Kości Słoniowej i Ghany, kawa – z Brazylii, Wietnamu i Kolumbii, olej palmowy – z Indonezji i Malezji. Część tych krajów Komisja klasyfikuje jako standardowe ryzyko, część regionów w ich obrębie – jako wysokie. Klasyfikacja może się zmieniać i różnić nawet między regionami jednego kraju, dlatego weryfikacja nie może być jednorazowa.

W praktyce warto:

• Zażądać od dostawcy geolokalizacji na poziomie działki, a nie ogólnego adresu firmy skupującej czy portu przeładunkowego – to najczęstszy błąd w pierwszych oświadczeniach.
• Sprawdzić spójność dokumentów – czy dane geolokalizacyjne pokrywają się z fakturami, certyfikatami pochodzenia i deklaracjami ilościowymi.
• Zbudować rejestr dostawców z oceną ryzyka, aktualizowany co najmniej raz w roku lub przy każdej istotnej zmianie w łańcuchu dostaw.
• Wprowadzić klauzule EUDR do umów handlowych – zobowiązanie dostawcy do przekazywania danych geolokalizacyjnych, aktualizacji przy zmianie działek produkcyjnych oraz odpowiedzialności za nieprawdziwe oświadczenia.
• Pamiętać, że certyfikat (np. Rainforest Alliance, UTZ, RSPO) ułatwia ocenę ryzyka, ale jej nie zastępuje – nadal trzeba mieć własne dane geolokalizacyjne i własną dokumentację due diligence.

Co zrobić z istniejącymi kontraktami dostaw

Wielu importerów żywności ma podpisane kontrakty roczne lub wieloletnie na dostawy kakao, kawy czy oleju palmowego, w których nie przewidziano obowiązków EUDR. To rodzi realne ryzyko biznesowe: brak danych geolokalizacyjnych od dotychczasowego dostawcy może w praktyce uniemożliwić wprowadzenie towaru na rynek UE po wejściu regulacji w życie, niezależnie od zapisów handlowych kontraktu.

Rekomendowane działania:

1. Zrób przegląd (audyt) obowiązujących kontraktów pod kątem tego, czy dostawca w ogóle jest w stanie dostarczyć dane geolokalizacyjne i deklarację braku wylesiania.
2. Wynegocjuj aneksy wprowadzające obowiązek przekazywania danych EUDR wraz z każdą dostawą, z jasno określonym terminem i formatem przekazania (np. plik geoJSON, tabela współrzędnych).
3. Zaplanuj plan B dla dostawców wysokiego ryzyka – jeśli dostawca nie jest w stanie lub nie chce dostarczyć wymaganych danych, warto już teraz zidentyfikować alternatywne źródła surowca zgodne z EUDR, żeby uniknąć przerwy w łańcuchu dostaw tuż przed terminem wejścia przepisów w życie.
4. Ustal, kto w łańcuchu jest „pierwszym podmiotem wprowadzającym na rynek” – po nowelizacji z grudnia 2025 r. to właśnie on składa DDS; operatorzy działający niżej w łańcuchu (downstream) mogą powoływać się na oświadczenie dostawcy, co dla części firm spożywczych realnie zmniejsza obciążenie administracyjne.

Najczęstsze pytania

Czy czekolada produkowana w Polsce z importowanego kakao podlega EUDR?
Tak, jeśli kod CN gotowego wyrobu znajduje się w załączniku I, a produkt zawiera kakao lub jego pochodne – niezależnie od tego, że przetwarzanie odbywa się już na terenie UE.

Czy kawa rozpuszczalna jest objęta EUDR?
Obecnie trwają prace nad formalnym objęciem jej regulacją – wcześniej jej brak w wykazie wynikał z błędu w klasyfikacji kodów CN. Warto śledzić aktualizacje załącznika I, bo Komisja może wprowadzić zmianę w trybie aktu delegowanego.

Jaka jest kara za brak zgodności z EUDR?
Sankcje ustalają państwa członkowskie – mogą obejmować kary finansowe sięgające do 4% rocznego obrotu firmy w UE, konfiskatę towaru, czasowy zakaz wprowadzania produktów na rynek oraz wykluczenie z zamówień publicznych.