787 974 136
Większość firm, które nie podjęły jeszcze decyzji o wdrożeniu ISO 45001, traktuje brak certyfikatu jako neutralny stan. Nie mają certyfikatu – i nic się nie dzieje. Problem w tym, że coś się dzieje, tylko nie zawsze jest od razu widoczne. Koszty braku systemu zarządzania BHP narastają stopniowo: przez nieobecności pracowników, przegrane przetargi, wyższe składki ubezpieczeniowe i – w skrajnych przypadkach – konsekwencje prawne po wypadku. Ten artykuł nie jest straszakiem. To próba pokazania, ile naprawdę kosztuje odkładanie tej decyzji.
Każdy wypadek przy pracy generuje koszty bezpośrednie i pośrednie. Te pierwsze są łatwiejsze do policzenia: odszkodowanie, koszty leczenia, ewentualne kary nałożone przez Państwową Inspekcję Pracy, wyższe składki wypadkowe do ZUS. Te drugie bywają kilkakrotnie wyższe i znacznie trudniej je ująć w budżecie – przestój produkcji, czas poświęcony przez kadrę zarządzającą na postępowanie powypadkowe, koszty zastępstwa za nieobecnego pracownika, utrata zaufania klientów.
Według danych GUS tylko w 2023 roku w Polsce doszło do ponad 70 tysięcy wypadków przy pracy. To liczba zgłoszonych przypadków – rzeczywista skala, uwzględniająca zdarzenia nieodnotowane formalnie, jest wyższa. Firmy posiadające wdrożony system zarządzania BHP – taki jak ISO 45001 – konsekwentnie raportują niższe wskaźniki wypadkowości. Nie dlatego, że mają szczęście. Dlatego, że systematycznie identyfikują zagrożenia, zanim dojdzie do zdarzenia.
Brak ISO 45001 nie oznacza, że wypadek na pewno się zdarzy. Ale oznacza, że organizacja nie ma narzędzi, żeby go systematycznie zapobiegać.
Certyfikat ISO 45001 przestał być wyróżnikiem. Dla coraz większej grupy klientów – szczególnie korporacji międzynarodowych, firm z sektora automotive, energetyki czy farmacji – to wymóg kwalifikacyjny. Firma bez certyfikatu po prostu nie wchodzi na listę dostawców. Koniec rozmowy.
W zamówieniach publicznych sytuacja wygląda podobnie. Zamawiający coraz częściej stosują kryterium posiadania certyfikatów systemów zarządzania jako element oceny ofert lub warunek udziału w postępowaniu. Nawet jeśli ISO 45001 nie jest wymogiem formalnym, jego posiadanie daje realne punkty w ocenie jakościowej.
Ile warta jest umowa, której nie udało się wygrać z powodu braku certyfikatu? To pytanie, na które każda firma powinna odpowiedzieć sobie samodzielnie – patrząc na swoich klientów i rynek, na którym działa.
Firmy z niską kulturą bezpieczeństwa pracy mają wyższe wskaźniki absencji chorobowej i rotacji pracowników. To nie jest spekulacja – to zależność potwierdzana przez badania z obszaru zarządzania zasobami ludzkimi. Pracownicy, którzy czują się niedbale traktowani w kwestii bezpieczeństwa, szybciej szukają alternatyw. A koszt rekrutacji i wdrożenia nowego pracownika to od kilku do kilkunastu tysięcy złotych, w zależności od stanowiska.
ISO 45001 wymaga od organizacji nie tylko stworzenia procedur, ale też realnego angażowania pracowników w system zarządzania BHP – ich uczestnictwa w identyfikacji zagrożeń, konsultacji dotyczących warunków pracy, szkoleń. Efektem jest zmiana kultury pracy, którą pracownicy realnie odczuwają. A organizacja – w postaci mniejszej absencji i stabilniejszego zatrudnienia.
Wdrożenie ISO 45001 wiąże się z inwestycją – w czas, dokumentację, szkolenia, audyty. Dla małej firmy to kilkanaście, dla większego przedsiębiorstwa kilkadziesiąt lub więcej tysięcy złotych. Brzmi poważnie – do momentu, gdy zestawimy tę kwotę z kosztami jednego poważnego wypadku przy pracy, przegranego przetargu czy rocznej różnicy w składkach ZUS wypadkowych.
Właściwym pytaniem nie jest „czy nas stać na ISO 45001?”, lecz „czy nas stać, żeby go nie mieć?”. Dla wielu firm odpowiedź staje się oczywista, gdy tylko spojrzą na liczby w odpowiednim zestawieniu.
DJB DORADZTWO
Marcin Chorąży
