Rozporządzenie UE w sprawie produktów wolnych od wylesiania

Rozporządzenie UE 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie produktów wolnych od wylesiania (Europejski Akt o Produktach Wolnych od Wylesiania), potocznie określane jako Rozporządzenie EUDR, to podstawowy element polityki Unii Europejskiej w walce z wylesianiem i degradacją lasów na świecie.

Władze Unii Europejskiej traktują EUDR jak odpowiedź na utratę 420 milionów hektarów lasów, jaka została odnotowana w ciągu ostatnich 30 lat. Jeśli wyobrazimy sobie, że jest to powierzchnia większa niż obszar całej Unii Europejskiej oraz uwzględnimy fakt, że niestety UE  miała swój czynny udział w tym globalnym wylesianiu poprzez np.: import dóbr, to łatwiej będzie nam zrozumieć intencję przyświecającą Komisji Europejskiej przy wprowadzaniu w życie Rozporządzenia EUDR.

Różnica między wylesianiem a degradacją lasów w świetle zasad EUDR

W celu zrozumienia i poprawnego stosowania przepisów Rozporządzenia o EUDR, kluczowe jest rozróżnienie dwóch często mylonych pojęć: wylesiania i degradacji lasów. Choć oba odnoszą się do negatywnych zmian zachodzących na naszych oczach w ekosystemach leśnych, to jednak istotnie różnią się one zakresem i skutkami, jakie powodują.

Wylesianie

Wylesianie (ang. deforestation) oznacza trwałe usunięcie lasu z danego terenu
i przekształcenie go w obszar o zupełnie innym charakterze użytkowania, jak np. pola uprawne, plantacje monokulturowe czy strefy przeznaczone pod infrastrukturę lub zabudowę.

W kontekście EUDR ważne jest to, czy grunt zakwalifikowany przed 31 grudnia 2020 r.  jako las, został po tej dacie przekształcony w sposób nieodwracalny w teren niezalesiony.

Najczęściej dzieje się tak z powodu:

• karczowania lasu pod plantację soi lub palmy olejowej,
• wycięcia lasu w celu budowy drogi lub strefy przemysłowej,
• przekształcenia lasu w tereny, na których powstaje zabudowa mieszkalna.

Niestety skutki takich działań są nieodwracalne i niosą ze sobą utratę różnorodności biologicznej Ziemi, niszczenie całych siedlisk organizmów oraz drastyczne zmniejszenie zdolności pochłaniania CO₂ przez tereny zielone. Do pozostałych negatywnych efektów zaliczamy też zanikanie funkcji oczyszczania wód i gleb, a także zmiany w retencji wody i zasilaniu wód gruntowych. Nie do przecenienia jest także fakt, iż duże obszary leśne stanowią istotne źródło wilgoci i są wsparciem w zapobieganiu pustynnienia regionów kontynentalnych.

Degradacja lasów

Degradacja lasów (ang. forest degradation) to trwający stale proces polegający na stopniowym pogarszaniu jakości lasu, który, mimo, że na mapach formalnie pozostaje lasem, to traci swoje podstawowe funkcje i znaczenie ekologiczne.

Zgodnie z ideą EUDR, degradacja obejmuje przekształcenie lasu pierwotnego lub naturalnego w lasy zdegradowane, np. poprzez nadmierną eksploatację zasobów lub fragmentację siedlisk.

Do najważniejszych przyczyn degradacji lasów zalicza się obecnie:

• wybiórczą i zbyt intensywną wycinkę dorosłych drzew o dużej wartości, co zaburza dotychczasową strukturę lasu,
• budowę sieci dróg leśnych przyczyniającą się do utraty spójności i rozdrobnienia ekosystemu poddawanego ingerencji człowieka,
• wycinanie podszytu i niszczenie gatunków specyficznych dla lokalnej fauny.

Skutki takich niszczących działań są widoczne gołym okiem jako:

• osłabienie zdolności lasu do samodzielnej regeneracji,
• zmniejszenie bioróżnorodności lasu,
• zwiększenie podatności lasu i drzewostanu na choroby, pożary i ekspansję inwazyjnych gatunków.

Główne różnice między wylesianiem a degradacją lasów

Wylesianie a degradacja lasów w świetle wymagań EUDR

W walce z wylesianiem i degradacją lasów, EUDR forsuje z całą mocą zakaz wprowadzania do obrotu na terenie UE towarów i produktów pochodzących:

• z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r.,
• z terenów, gdzie doszło do degradacji lasów.

Oznacza to, że zarówno całkowite usunięcie lasu, jak i jego poważne osłabienie są traktowane jako naruszenie przepisów EUDR. Dla operatorów i traderów najistotniejsza w tej sytuacji powinna być budowa sprawnego systemu należytej staranności, który potrafiłby wykryć oba rodzaje niszczycielskich działań decydujących o stanie lasów na ziemi.

Podsumowanie

Wylesianie = całkowite i trwałe usunięcie lasu z map i powierzchni Ziemi.

Degradacja lasu = pogorszenie stanu lasu, który jednak formalnie nadal istnieje na mapie.

W celu zwiększenia wkładu Unii Europejskiej w powstrzymanie skutków powyższych działań oraz zapewnienia, że do obrotu na rynku UE nie wprowadza się ani nie wywozi z niego produktów pochodzących z łańcuchów dostaw związanych z wylesianiem i degradacją lasów, powstało Rozporządzenie EUDR.

Rozporządzenie EUDR jest milowym krokiem w kierunku zrównoważonej przyszłości, mającym na celu zapewnienie, że do obrotu na rynek UE nie wprowadza się ani nie wywozi z niego produktów niezgodnych z wymaganiami art. 3 Rozporządzenia.  Należy mieć na uwadze, że chociaż EUDR nakłada na przedsiębiorstwa nowe, rygorystyczne obowiązki to odpowiednie przygotowanie i proaktywne podejście do weryfikacji i stałej kontroli swoich dostawców, może przekształcić te wyzwania w przewagę konkurencyjną firmy. Warto działać już teraz, aby odpowiednio przygotować swoją organizację. Zapoznaj się z naszą ofertą wdrożenia EUDR w Twojej firmie. Kliknij w LINK